Son zamanlarda en sık duyulan cümlelerden biri şu: “Aslında bir şey yapmadım ama çok yorgunum.” Bu yorgunluk uykuyla geçmiyor, tatille hafiflemiyor, hafta sonuna ertelenince kaybolmuyor. Çünkü bu, kaslarla değil; zihinle ilgili bir yorgunluk.
Psikolojide bu duruma tek bir başlık vermek zor. Tükenmişlik, kronik stres, duygusal yüklenme… Hepsi bir yerinden temas ediyor ama tam karşılamıyor. Çünkü bu yorgunluk, yapılanlardan çok taşınanlarla ilgili. Söylenmeyenler, ertelenen kararlar, idare edilen ilişkiler ve sürekli “normalmiş gibi” devam etme hali.
İnsan zihni belirsizliği sevmez. Sürekli tetikte kalır. Uzun süre belirsizlik içinde yaşamak, bedeni görünürde hiçbir şey yokken bile alarm modunda tutar. Kalp atar, kaslar gerilir, dikkat dağılır. Sonra kişi kendini yorgun zanneder. Aslında bitkin olan şey, sürekli hazır bekleyen sinir sistemidir.
Bu yorgunluk çoğu zaman tembellikle karıştırılır. “İstek yok”, “heves kalmadı”, “eskisi gibi değilim” cümleleri hemen irade meselesine bağlanır. Oysa psikoloji şunu söyler: İrade, sınırsız bir kaynak değildir. Sürekli kendini tutmak, ayarlamak, idare etmek, görünmeyen bir enerji harcar. Ve bu enerji bittiğinde, kişi bunu yorgunluk olarak yaşar.
Daha ilginç olan şu: Bu hal en çok “işlevsel” görünen insanlarda ortaya çıkar. Günlük hayatı aksatmayan, sorumluluklarını yerine getiren, kimseye yük olmayanlarda. Çünkü bu insanlar genellikle durmayı değil, dayanmayı öğrenmiştir. Dayanmak ise uzun vadede dinlenmenin yerine geçmez.
Belki de bu yorgunluk bir arıza değil, bir işarettir. Zihnin, “bu tempo bana göre değil” deme biçimi. Hemen motive olmaya çalışmak, daha iyi planlar yapmak ya da kendine kızmak, bu işareti susturur ama ortadan kaldırmaz.
Bazen yapılması gereken şey daha fazla güç toplamak değil; daha az yük taşımaktır. Çünkü her yorgunluk uyku ister ama bazıları daha az rol, daha az zorlanma ve biraz gerçeklik ister.